Turfis

In mijn ontwerp voor de kunsttoepassing in de zitkuip aan het plein van ‘t Kruis laat ik me enerzijds leiden door de geschiedenis van de turfwinning van Hoogeveen en anderzijds door het computerspel Tetris. Het werk bestaat uit een mix van beide invalshoeken. ‘t Kruis vormde vanaf het begin van de veenafgraving het kruispunt van twee hoofdkanalen (de Eerste Wijk en Oude Opgaande, Sloodsche Opgaande. Het huidige Haagje (in 1971 gedempt), was een van deze wateren waar de schepen hun turf afvoerden. De Hoogeveensche pramen werden in de tijd van de veenontginning geladen met turfblokken, op weg naar Meppel en andere bestemmingen. Behalve in het ruim werden op het dek aan de randen stevige ‘muren’ van turfblokken opgebouwd waarna de ontstane ruimte verder werden volgestord met turf, of de hele lading werd gestapeld. Dit stapelen moest zorgvuldig gebeuren: de lading mocht immers tijdens de vaart niet gaan schuiven. Daartoe werd het (veelal door vrouwen) in een verband gelegd, om en om lagen in de lengte en in de breedte. In het werk wordt daarnaast gerefereerd naar het Russische computerspel Tetris, waarin het stapelen van de typische tetrisblokjes, die een voor een naar beneden vallen, een belangrijk onderdeel vormt. Eenmaal beneden passen deze vormen al dan niet in de stapeling, afhankelijk van de besturing van de blokken door de speler. Is de rij vol, dan verdwijnt deze en heeft men weer meer ruimte en tijd gewonnen. Het spel duurt net zolang tot een blok de bovenrand bereikt, met als eindscore de hoeveelheid volle lagen binnen een bepaalde tijd. In de kunsttoepassing verwijs ik naar dit spel aan de hand van de bewegingen van de blokken, om het verder op te nemen als deel van het geheel, en om dit te laten samenvloeien met het gegeven van de turfstapeling. Verder worden er, naarmater er meer mensen in de zitkuip verblijven, meer blokken in het lichtspel gebracht en wordt bijvoorbeeld de kans groter dat er een rij met blokken volgemaakt wordt. Daarmee is er sprake van een interactie met het publiek. Het kunstwerk wordt als lichtobject uitgevoerd in de keerwand van de zitkuip. De gelaagdheid in de zitkuip en in de herininrichting van Atelier Dutch komt op de volgende wijzen terug in het kunstwerk:

• in de verwijzing naar de turfblokken, als tastbaar eindproduct van de bijzondere gelaagdheid van de bodem van Hoogeveen, het hoogveen.
• dankzij de veenwinning is Hoogeveen ontstaan en heeft het zich ontwikkeld tot een belangrijk ondernemend centrum.
• in het stapelen van de turfblokken annex de programmering van de lichtvelden
• als gelaagdheid in de tijd: de verwijzing naar de historie en de verbinding met het huidige electronische tijdperk. Ten tijde van de turfwinning moesten de turfstekers, schippers en landbouwers de hele week veel en zwaar fysiek werk verrichten, nu zijn er in Hoogeveen allerlei verschillende bedrijven en heeft men de beschikking over vrije tijd en kan men naast functioneren ook recreëren.

Lichtdynamiek

Lichtspel en de interactie met het publiek. In dit kunstwerk worden alle rgb-powerleds van het lichtmozaïek aan de hand van een programma ieder afzonderlijk aangestuurd, waarbij alle lichtvelden van kleur, duur en intensiteit kunnen variëren. Daarbij is het mogelijk om de ‘routing’ te bepalen en om deze at random te laten verlopen. Dit principe wordt vertaald in een lichtprogramma dat a.d.h.v. een bewegingssensor reageert op het aanwezige publiek. De uitgangssituatie bestaat uit een rustig ‘slow motion’ lichtspel dat at random is opgebouwd en dat wordt continu vertoond, ook zonder dat er zich iemand in de zitkuip bevind. De sensor(-en) in de zitkuip zet een veel beweeglijker dynamiek in werking waarbij er ook meer elementen worden ingebracht. Deze wisseling van lichtdynamiek is een duidelijk waarneembaar verschil, zodanig dat je ervaart dat door de aanwezigheid van publiek in de zitkuip (of er omheen) het geheel intenser gaat ‘lopen’. Deze dynamiek houdt gedurende enige tijd aan en wordt weer rustig naarmate er minder activiteit is. De lichtvelden ‘verplaatsen’ zich in dit beweeglijke spel at random volgens verschillende routes, zowel horizontaal als verticaal en een combinatie van beide. Deze eindigen in de (onderste) rijen, die wanneer ze vol zijn, verdwijnen in het niets. Daarna zakt alles lager en kunnen er weer nieuwe rijen worden volgemaakt. De horizontale verplaatsing gaat regelmatig over van de ene naar de andere vitrine, al dan niet vergezeld door de kleuren in de lichten van de tussengedeeltes. De beweeglijke velden verschijnen in diverse kleuren welke gekozen worden uit een kleurenpalet/ gamma (mede geïnspireerd op de gelaagdheid in de bodem/aardkleuren), op voorhand bepaald, de reeds ‘gestapelde’ blokken nemen een turfbruine kleur aan. Bij het verschijnen van steeds meer oplichtende en zich verplaatsende blokken, wordt het geheel aanmerkelijk lichter, kleuriger en duidelijk merkbaar dynamischer, de werking van het lichtspel intenser. Het vertoont als zodanig een afspiegeling van de activiteit in de zitkuip. Het heeft daardoor ook een sociale kant; je kunt met elkaar invloed uitoefenen op de lichtdynamiek. Overdag werken de kleuren anders dan ‘s avonds in de schemering en in het donker. Er kan dan bijvoorbeeld gebruik gemaakt worden van een intensiever kleurenpalet.

Oude  versie  en  nieuwe  van  een  van  de  eerste computerspellen/puzzel  ‘Tetris’,  ontwikkeld  door  de  Rus Alexey  Pajitnov  in  1984.